Zęby mądrości które to i kiedy się pojawiają?

Zęby mądrości, znane też jako ósemki lub trzecie zęby trzonowe, to ostatnie zęby w łuku zębowym człowieka, które pojawiają się najpóźniej i często są źródłem problemów stomatologicznych. Ich wyrzynanie następuje zwykle między 17. a 25. rokiem życia, chociaż niekiedy występuje nawet do 40. lub 50. roku życia, a nie każdy człowiek je posiada ze względu na czynniki genetyczne i ewolucję[1][2][3][4][6][7][8][9].

Czym są zęby mądrości?

Zęby mądrości to trzecie zęby trzonowe (ósme w kolejności według numeracji FDI), zlokalizowane na końcu łuku zębowego po stronie szczęki i żuchwy — standardowo po dwa u góry i dwa na dole[1][2][3][7][8]. Ich obecność nie jest jednak gwarantowana u każdego, gdyż wynika z uwarunkowań genetycznych oraz procesów ewolucyjnych prowadzących do redukcji uzębienia u ludzi[4][6][7][9]. Charakterystyczna budowa oraz położenie sprawiają, że zęby te są szczególnie narażone na tzw. retencję, czyli zatrzymanie w kości, oraz inne schorzenia[1][3][4].

Kiedy pojawiają się zęby mądrości?

Proces wyrzynania zębów mądrości następuje zazwyczaj pomiędzy 17. a 25. rokiem życia. U niektórych osób proces ten opóźnia się nawet do 40. czy 50. roku życia[1][2][3][5][6][8][9]. Wyrzynają się etapami, co odróżnia je od wcześniejszych zębów mlecznych i stałych — są bowiem ostatnimi formującymi się zębami w jamie ustnej człowieka[1][5]. Nazwa wywodzi się z łacińskiego “dens sapientiæ” i nawiązuje do symbolicznego okresu osiągnięcia dojrzałości[2][5][8].

Ile zębów mądrości można mieć?

Przeciętny człowiek posiada cztery zęby mądrości: po dwa w szczęce i po dwa w żuchwie, na samym końcu łuków zębowych, za drugim trzonowcem (siódemką)[3][7][8]. Jednak nie wszyscy mają je wszystkie, a u części osób może występować tylko jeden, dwa, trzy lub żaden ząb mądrości — jest to uwarunkowane genetycznie i wpisuje się w ewolucyjną tendencję do redukcji liczby zębów u człowieka[4][6][7][9].

Przyczyny opóźnionego lub niepełnego wyrzynania

Zęby mądrości jako ostatnie trzonowce często mają ograniczoną ilość miejsca do prawidłowego wyrośnięcia, co skutkuje ich częściowym wyrzynaniem się lub całkowitym zatrzymaniem w kości wyrostka zębodołowego[1][5][8]. Współczesny człowiek ma mniejszą żuchwę i szczękę w porównaniu z przodkami, co nierzadko prowadzi do powikłań: ucisku na sąsiednie zęby, stanów zapalnych, bólu czy zaburzeń zgryzu[1][2][4]. Brak miejsca w łuku zwiększa ryzyko stanów zapalnych dziąseł (perikoronitis)[4][8].

Zęby mądrości a ewolucja człowieka

Zęby mądrości są uznawane za organ szczątkowy, czyli taki, który tracił znaczenie w wyniku ewolucji[4][6][7][9]. U przodków ludzi odgrywały istotną rolę w trawieniu twardych pokarmów, natomiast obecnie — ze względu na zmiany w diecie i narzędziach do obróbki żywności — stały się w dużej mierze zbędne. Obserwuje się ciągły spadek ich liczby w populacji, a u części ludzi nie pojawiają się wcale[6][9].

Problemy związane z zębami mądrości

Częste są sytuacje, w których zęby mądrości wyrzynają się nieprawidłowo lub zatrzymują się w kości, prowadząc do bólu, obrzęku, stanów zapalnych i innych powikłań stomatologicznych[1][3][4][5][7][8]. Współczesna stomatologia bardzo często rekomenduje profilaktyczne usuwanie tych zębów, zwłaszcza jeśli nie mają miejsca do prawidłowego rozwoju lub są źródłem przewlekłych dolegliwości[3][4][9].

Podsumowanie

Zęby mądrości to ostatnie zęby pojawiające się w jamie ustnej człowieka, których liczba i sposób wyrzynania zależą od czynników genetycznych oraz ewolucyjnych. Ich obecność wiąże się z wieloma problemami stomatologicznymi, dlatego coraz częściej są usuwane jeszcze przed pojawieniem się objawów[1][3][4][9].

Źródła:

1. https://www.cmtarnowiec.pl/blog/czym-sa-zeby-madrosci-i-dlaczego-tak-czesto-sprawiaja-problemy/
2. https://www.aptekarosa.pl/blog/article/896-gdzie-jest-kosc-madrosci-czy-zab-madrosci-wyrasta-kazdemu.html
3. https://n100stomatologia.pl/zeby-madrosci-kiedy-i-dlaczego-warto-je-usuwac/
4. https://artdent.ojczyk.pl/zeby-madrosci/
5. https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/zab-madrosci-kiedy-pojawia-sie-stan-zapalny-w-tkankach-otaczajacych-co-robic
6. https://vitamedical.com.pl/artykuly/osemki-zeby-madrosci/
7. https://dentystagliwice.pl/2021/07/10/klopotliwe-zeby-madrosci-gdzie-kiedy-i-jak-dlugo-rosna-osemki/
8. https://pl.wikipedia.org/wiki/Z%C4%85b_m%C4%85dro%C5%9Bci
9. https://kaleta-dentystyka.pl/zeby-madrosci-czy-trzeba-usuwac/